Catharinus mod Luther 20






Fra en genudgivelse af Catharinus fra 1953 for den latinske teksts vedkommende (ved Josef Schweitzer). Min oversættelse for den danske teksts vedkommende.

Catharinus' randbemærkninger er gengivet som noter under betegnelsen m1, m2, osv. Noter (Schweizers og mine) gengives ved n1, n2, osv. Mine kommentarer som k1, k2 osv.

Vil man oprette et link til denne tekst, kan det gøres ret præcist. De små tal i venstre celle angiver bogmærkenummeret på den pågældende celle.
1 Detectio ridicularum calumniarum Martini contra Nicolai decretum.

"Sextus, Nicolaus papa eadem dis. c. Inferior, (G21k) volens robustissime probare, quod 'inferior non potest superiorem absolvere' (intelligit autem Constantinopolitanam ecclesiam inferiorem; nam haec multorum Canonum caussa fuit pro isto primatu) inducit illud Isaiae XIV. 'Nunquid gloriabitur securis contra eum, qui secat in ea, aut exaltabitur serre contra eum, qui trahit eam?'

2 "His", inquit, "ex divina scriptura commemoratis, sole clarius exhibuimus, non posse quenquam, qui minores autoritatis est, eum, qui maioris potestatis est, iudiciis suis addicere" (G21l). Tu vero sic contra: "Quis non miretur? Adeo iste autor sub nomine papae scripturas tractat apposite. Deum facit ex Papa, caeteros episcopos non fratres, non homines saltem, sed instrumenta facit. Hoc est nimirum sole clarius exhibere, id est tenebras offundere". (r13-03#1f).
3 Immo tu, Martine, tu vere conaris luci solis tenebras offundere. An ita perversus es, ut falsum putes, quod ait Nicolaus? Nihil enim aliud ille inquit, nisi quod inferior superiorem sedem iudicare non potest. Estne hic error tuo iudicio? Ergo (ut sic omnia pervertantur), si minor maiorem iudicare possit, quivis saecularis clericum iudicet, quivis clericus sacerdotem, quivis sacerdos episcopum, quivis episcopus Papam, quivis Papa Deum.
4 Hic vero ordo Martini authoritate sanctificetur. At forsan non de dicto arguis Nicolaum, sed de dicti probatione. Cum enim adcucat hoc Esaie dictum loquentis de Deo et creatura: "Nunquid gloriabitur securis etc", tu homo calumniosus ridicule ais, quod 'facit ex Papa Deum', quia exemplum, quod propheta ad Deum respectu suae creaturae adduxit, hic decenter trahit ad Papam, respectu subditorum. Deinde ais, quod 'facit homines instrumenta', quia serrae scilicet et securi comparat, et ideo intelligis, quod facit eos de hominibus serras et secures.
5 Quis non perpetuo haec riserit? An tu solus nescis, ita dari exempla, ut non sic esse asseratur, sed ut audientes addiscant? Nam ut ex divinis proferamus Scripturis similia, idcircone Dominus, cum nos oves appellat et agnos, oves facit aut agnos? (Joh 10,11ff; 21,15ff). Et cum sagenae regnum coelorum comparat et grano sinapis, coelorum regnum facit granum sinapis aut sagenam? Quis non rideat haec? An non plane ac perspicue insanias tuas confuto, etiam ut intelligere pueri valeant? Porro arguis eundem, quod Romanam ecclesiam matrem aliarum appellet, eadem ductus verbi ignorantia, de qua saepius, quia more Iudaeorum carnaliter intelligis. (r13-03#4).
6 Detectio imperitiarum ac blasphemiarum, quas in decretum Nicolai iactat.

"Septimus, Nicolaus iterum disin. XXII. c. Omnes, de quo textu nescio quid dicam. Nam prope corrigo meam propositionem et dico, quod rhomanam ecclesiam aliis esse superiorem probatur ex deliramentis cuiusdam ineptissimae paleae nomine Romanorum Pontificum ecclesiam Christi illudentis. Audi, quaeso per Christum, quid hic dicat.

7 'Omnes', inquit, 'sive patriarcharum sive sive in cuiuslibet apicem sive metropoles, primatus aut episcopatuum cathedras vel ecclesiarum cuiuscunque ordinis dignitates, instituit Romana ecclesia, illam vero ipse solus fundavit et supra fidei petram mox nascentis erexit, qui beato Petro, aeternae vitae clavigero, terreni simul et coelestis imperii iura commisit. (G22/3b).
8 Rogo te, lector, de Romanis pontificibus et ipsa Romana ecclesia, tot millibus martyrum in coelo et terra fulgente, alia quae potes, sentias, modo propicius tibi sit Christus, ne hoc decretum credas aeditum ab ullo Romano pontifice, saltem sciente.
9 Primum, 'verbo Christi solam Romanam ecclesiam fundatam' garrit hic impius, quisquis est, Romani nominis ementior. Caeteras autem (sequitur) non Christus sed Romana ecclesia fundavit, quia Romanam ecclesiam supra fidei petram erexit. Supra quam petram, quaeso, alias ecclesias erexit? An supra harenam? Non credunt idem Romana ecclesia et aliae ecclesiae? Non sunt ipsae etiam ecclesias?
10 Si sunt ecclesia Christi, cur tu impiissimo ore resistis Christo dicenti: 'Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam?' Quid significat ecclesiam meam? Non est nisi una Romana ecclesia sua ecclesia? Si autem quaelibet alia etiam ecclesia Christi est et Christus affirmat eam aedificandam (66r) supra petram fidei, impio iam errore dicitur ad solam ecclesiam Romanam pertinere et non ad alias omnes.
11 Te nunc appello, lector, ut iudices, an haec decreta modeste vel immodeste frigidissima dixerim, quae verius impiissima dicere debuissem, non quod Romanorum Pontificum sint, sed quod nomine eorum vulgentur, et per ipsa iam multis annis adulentur summis Pontificibus, has insanias nihil curantibus, quin et suaviter audientibus. Igitur evangelium hoc interprete sic intelligemus et locupletabimus: ego supra fidei petram aedificabo ecclesiam meam Romanam. Romana autem aedificabit supra suam sententiam ecclesias suas, non meas, quia meam fidei petram aedificabo.
12 Ecce, nunc eant adulatores et statuant nobis Scripturae sanctae interpretationem ad Romani Pontificis scribas pertinere. Deinde vide, quid sit in curia Romana iuristas dominari et sine theologis ac sacris literis de sola potestate et spiritus sancti praesentia praesumere, hoc est, per solam potentiam Scripturas tractare. Caeterum iuxta Augustini regulam et Romanus et omnis Pontifex subiacet cuiuslibet fidelis etiam iudicio, maxime in materia fidei. (r13-03#7 til #13).
13 Produxi tua haec, magis ut cordis tui venenum quam errata ostenderem. Nimis enim saepe dictum est frustra te malignari in Romanam ecclesiam et alias ad invidiam excitare. Defessus iam sum declarando, quod una unica est ecclesia Christi, et haec universalis est, haec aedificata supra petram. Atque caeterae, inquis, "supra harenam" sunt? Minime, non enim blasphemare didicimus: immo supra petram, quaetenus concluduntur sub hac universali. Ridiculum enim est dicere, si istae sub universali comprehenduntur, universalem esse supra petam, istas vero supra harenam, cum ubi sit totum, illic necesse sit et partes esse.
14 Atqui Nicolaus de Romana ecclesia non de universali loquitur, et illam verbo Christi fundatam, supra petram ait. Sed et hoc verissimum est, quia idem caput est, et ubi fundata est universalis, ibi et Romana, non ob aliam causam nisi ex identitate capitis; unde in virtute et ipsa universalis dicitur, quod nimis saepe diximus. Ex quibus sequitur, quod tam fatue quam frustra loqueris. Nec enim omne verbum possum ad regulam examinare. Blasphemias vero tuas Deo ultori relinquo. Quod enim regulam Augustini (n14) addis, mendax et blasphemus simul es.
15 "Iam illud quam euangelice dictum est, quod coelestis imperii et terreni iura Petro commisit, obsecro, non est haec res omnibus lachrymis digna, quod haec non modo legere, sed etiam credere pro oraculis Spiritus sancti urgeamur, et ita urgeamur, ut ignem minentur, si contra quid mutiamus?
16 Atque ita fit, ut haec maiore timore et religione amplectamur quam ullum aliud vel fidei vel morum praeceptum divinum, ubi ignem nemo minatur, quin glorificantur, et adhuc bonum statum ecclesiae somniamus nec Antichristum in medio templi agnoscimus.
17 Igitur vox ista blasphemia est impiissima, quod Petrus iura coelestis imperii teneat, cum solum ministerium verbi teneat in terra, Christus solus est dominus coeli et terrae. Deinde imperium et terrenum Christus docuit et Petrus contemnere: hic non solum non habere, sed etiam iura eius in manu Petri constituit.
18 Hinc secutum est malum, quod adulatores Romanum Pontificem in utroque regno dominum constituunt, quod nec Christo quidem datum est, qui suum regnum negat ex hoc mundo esse.
19 Mirum autem, quod Petrus Neronem principem passus est, non modo in Roma sed etiam in sua cruce, qui potuit ei iura terreni imperii auferre, aut certe frivolum et impium est, successorem Petri hoc praesumere, quod in Petro non fuisse cernitur. Pereant ergo arrogantissima vocabula ista imperii, iura imperii, coelestis et terreni (66v) imperii. Soli deo hanc conveniunt: ministro ecclesiae et sacerdoti, Christi servo, modestiore tribuantur". (r13-03#14 til #18).
20 Prima 'blasphemia est' (inquis) 'et impiissima, asserere Petrum tenere iura coelestis imperii'. Igitur blasphemia est Christi verbum: 'Quodcunque ligaveris et solveris super terram, erit ligatum et solutum in coelis'. Si Christus blasphemat, et Nicolaus. Uterque enim idem dicunt, sed variis verbis. Nam et de Petro sic ait Bernardus: "Claves regni coelorum tam singulatiter Petrus accaepit, ut praecedat sententia Petri sententiam coeli". (MPL 183,406).
21 An non est hoc tenere iura coelestis imperii? Sed tu forsan putasti, quod tenere iura coelestis imperii pro eodem accipiamus, quod coelos moderari ibique angelis imperare ac beatis, et ita laicis tuis persuades. Quid ergo mirum, si illos concites?
22 Secundo, solum, inquis, ministerium verbi tenuit Petrus in terra. Sic ergo paulatim omnem a Petro potestatem aufers, etiam in latina ecclesia, quam passim illi concedis. Si enim solum verbi ministerium habuit, ergo non potestatem, quia separata haec sunt docendi ministerium et imperandi ac corrigendi statuendique potestas. (k22).
23 Tertio, non contentus ista contradictione, etiam a Christo megas iura terreni imperii, cui tamen eadem concessisti, sicut in margine adnotari iussi. Quarto, calumniaris, quod Petrum Christo aequamus. Cur hoc facis, cum certo scias te mentiri? Quis enim tam impius, qui non abhorreat discipulum ac servum magistro ac domino maiorem? Neque enim ideo aequamus, quod iura coelestis imperii at terreni simul Christo tribuimus ac Petro, quia longe differenter in Christo ponimus.
24 Christus enim principalis dominus, Petrus vicarius. Christus suo merito, Petrus Christi gratia et beneficio. Christus in finem, Petrus quousque agat in terris. Christus absolute, Petrus, si non erret clavis, et quibusdam legibus arctatus. Christus dicit 'oves meas', Petrus non recte meas, sed Christi, qui Christi dominium recognoscit et dominus pro Christo agnoscitur. An igitur aequamus Christo Petrum? Tu maligne, tu aequasti Petrum cuilibet episcopo et sacedoti, eique (quod in te fuit) abstulisti claves et irritasti verbum Dei. Unde in blasphemias et stultitias innumerabiles incidisti, ut continue adnotamus. A quibus ut non cesses, sequeris:
25 "Sequitur eadem palea: Non ergo quaelibet terrena sententia, sed illud verbum, quo constructum est coelum et terra, per quod denique omnia condita sunt elementa, Romanam fundavit ecclesiam. (G22/3c).
26 Vide monstra: aut haec de sola ecclesia Romana dicuntur, et sequitur, omnes alias ecclesias esse terrena sententia statutas et sine verbo dei, sine quo nihil factum est quod factum est, et sic omnes aliae ecclesiae sunt nihil, aut simul etiam de aliis ecclesiis intelligendum est, esse scilicet eas per verbum Dei, quod omnia condidit, statutas, et sequitur hinc, nihil singulare de Romana ecclesia dici, nisi inanem pompam syllabarum, et ita decretistam hunc aut intolerabili impietate negare caeteras ecclesias una cum Christo aut seipsum sua inscitia manifestissime irridere.
27 Quod si de constitutione ecclesiarum iuxta dignitatis gradus loquitur, non iuxta substantiam, patet ex praedictis, quam perverse hoc verbum Christi de fide totius ecclesiae universalis torqueat ad potestatem unius hominis. Christus suam ecclesiam supra petram aedificare se dicit, hic vero non, sed duntaxat Romanam, hoc est caeteras ecclesias nihil facere et Christum negare.
28 Porro, si caeterae ecclesiae sunt terrena sententia statutae et hanc sententiam Romanae ecclesiae esse dixit, suo ore sese damnat, suam sententiam esse terrenam, non divinam, dicens. Et ubi manet, quod vocem Petri tanquam divinam et non terrenam audire oportet? porro quis constituit ecclesiam Hierosolymitanam, antequam ecclesia Romana esset? An non Petrus verbo dei Romanam ecclesiam constituit?" (r13-03#19 til #22).
29 Mitto blasphemias redarguere. Rem ipsam ac veritatem exponam, in quam contendis, quia non intelligis. Illam ecclesiam divino fundatam verbo dicimus, cuius caput et fundamentum ponere. Vera igitur istas hinc emergit conclusio: verbo divino Romana ecclesia fundata est, quia caput eius immediate divini verbi authoritate constituitur. Caetera ecclesiae non sic divino verbo immediate, quia caput tale non habent. Nam quodcunque earum caput non a Deo immediate, sed Petro medio virtutem recipit.
30 At ipse Petrus, id est Christi vicarius, (67r) nulla hominis opera aut ministrerio vel Ioannis vel Iacobi, sed immediate Dei virtute erectus est et erigitur. Ideo Romana ecclesia, quae hoc a Deo immediate erectum sortitur caput, Dei verbo merito fundata dicitur. Caetera vero, quae in sui capitis creatione Petri providentia egent ac ministerio, ita a Deo fundatae dicuntur, ut tamen media terrena Petri sententia.
31 Sicut enim magnus theologus Dionysius inquit, (MPG 3,503ff) ecclesiastica haec hierarchia similis illi coelesti est, quantum potest. Sicut enim ibi unus Deus,a quo omnes et sub quo omnia, ita hic unus summus sacerdos, sub quo omnes et a quo omnes. Et sicut ibi inferiores a superioribus illuminantur et purgantur, usquequo ascenditur ad Deum, ita hic usqueque ad Pontificem summum perveniatur iuxta gradus, quo eius imperio sunt statuti, alter alteri subest. (k31).
32 Sicut ergo non propterea non a Deo purgatus atque illuminatus dicitur, qui medio superiore angelo est purgatus aut illuminatus, ita caeterae non propterea verbo Dei esse negantur, quod media terrena Petri sententia fundatae sint, hoc est caput habeant de summi decreto et authoritate Pontificis. Et ex his nihil ponderis verbis tuis relinquitur, in quibus iam solae blasphemiae apparere possunt. Sequeris:
33 "Verum si de dignitatis constitutione loquitur, non de substantia ecclesiae, tunc arguo sic: Romana ecclesia est divino verbo aliis superior constituta, ergo necesse erit, ut eodem verbo caeterae ecclesiae sint ei inferiores statutae, quia non potest statui superior, nisi sint quibus superior statui possit.
34 Ubi ergo est, quod supra dixit, Inferiores caeterarum ecclesiarum ordines a Romana ecclesia institui? non verbo divino, quo vult sola constitui ipsa? Nam quomodo Christus potuit statui dominus, nisi simul gentes et termini terrae subiicerentur, et mons Zion, cui rex praeficeretur?" (r13-03#23f)
35 Puerile hoc argumentum primo peccat, quia non concludit, quod promittit. Promittit enim concludere, quod necesse est alias ecclesias inferiores esse constitutas divino verbo, et solum concludit, quod necesse est illas esse ad hoc, ut Romana dicatur ipsis superior. Sed quis hoc neget? Atqui inquies tempore, quo Christus dixit: "Tu es Petrus etc.", non erant istae aliae. Fateor. Ergo Pontifex non erat superior illis. Fateor. Ergo non fuit constitutus illis superior. Hoc nego.
36 Esse enim superiorem ponit inferiorem, cui sit superior. At vero esse institutum superiorem non sic, quia potest esse institutus superior pro tempore, quo esset inferior. Institutio igitur superioris actu inferiorem esse necessario non requirit, verbi gratia pater instituit filium haeredem, id est dominum, antequam autem moriatur, hic pater plura quaesivit bona.
37 An filius in his post institutionem quaesitis non succedet? Non erik dominus sive haeres, quia cum institutio facta est, talia bona non erant? Sic probat argumentum tuum, quod non erit. Sed divina humanaque iura aliud volunt. Haud absimile est in proposito, Petrus praefectus est omnibus ecclesiis et superior constitutus etiam illis, qua tunc non erant, si quandoque essent futurae, immo si quae novae nunc ecclesiae adderentur (sicut speramus), non minus divino illo Christi verbo subiectae essent pastori Romano et consequenter Romanae ecclesiae.
38 Quod si de Scripturis exemplum quaeras, accipe: institutus est Christus omnium iudex a Deo, etiam inquantum homo, sicut scriptum est: 'Dedit ei potestatem iudicium facere, quoniam filius homiinis est' (Joh 5,22f). Et tamen tunc non omnes erant, qui sub eius iudicio sua die apparebunt. Sed ut infoelicius pecces, denuo arguis:
39 "Adde his, si quis dicat: si Romana ecclesia divino verbo fundatur super omnes, oportet ergo et eas certas nominari, quae verbo divino subiiciantur. Age, esto ergo haec sententia divina: Romana ecclesia est aliis superior, dic, ubi scriptum sit eius correlativum: ecclesia Mediolanensis est ea inferior, aut ulla alia?
40 Si nulla nominatur, nulla subesse debet, praecepto saltem divino. Quid hic melius dici potest, quam quod verbum Christi nec de superioritate nec inferioritate ecclesiarum intelligi possit, sed de sola, eadem invictaque fide et potestate omnium ecclesiarum aequaliter. Videsne, quid sit sacras literas pro humano affectu et sine timore dei tractare?" (r13-03#25f).
41 Si quis non legeret aut adverteret, quae bonus iste vir loquitur, nunquam crederet tantam in tanta imperitia arrogantiam. Ego enim, qui legi, perpendi, palpavi, vix tamen credo. Et ideo legite, considerate, qui profertis iudicium. Ait enim sublimis hic dialecticus: non potuisse constitui superiorem ecclesiam, nisi inferiores nominarentur seu scriberentur; ita ex verbis suis patenter colligitur.
42 Ego enim nihil apposui de meo: sic ille ait: "Esto ergo haec sententia divina: Romana ecclesia est aliis superior. Dic, ubi scriptum sit eius correlativum: ecclesia Mediolanensis est ea inferior, aut ulla alia?" Voluit se doctum de praedicamentis Aristotelis indicare, quoniam fortasse audivit ibi doceri, correlativa mutuo se ponere, et on hoc paululo deceptus est, quod credidit Aristotelem dicere, nominato uno correlativorum necesse est et reliquum nominari, ita ut si forsan non nominetur servus, propterea esse dominus non possit.
43 Quia ergo non fuerunt inferiores ecclesiae scriptae, quae essent aut futurae essent sub Romana ecclesia, ideo illa superior vel constitui vel esse non potuit. Haec vero Lutheriana dialectica nova est; qua sequeretur dominum et creatorem Deum non esse eorum, quae aliquando non sunt nominata sub eius dominio aut commemoratum specialiter, quod ab eo creata sint, et Abraam minus fuerit constitutus pater multarum gentium, quod nominatim gentes omnes illas Scripturas non refert. Sed quia pueri vident deceptionem, et ego stomachor super tam frivolis insistere, praesertim quod nunc incipere videntur, ideo transeo. Sequitur enim:
44 "Sequitur: Illius certe privilegio fungitur, cuius autoritate fulcitur. (G22/3d). "Nu følger: Den, ved hvis privilegium det fuldføres, ved hans autoritet bliver det også understøttet.
45 Vide, quae corollaria (n45) inferat: verbum Christi de fide ad potestatis significationem detortum privilegium fit Romanae ecclesiae in verbo, quod communiter omnibus ecclesiis convenit, quia Christus dicit: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, 'meam', inquit, 'meam'. Se, hvilke slutninger han drager: Kristi ord om troen bliver forvendt til at betyde magt til den romerske kirke i ordet, som passer generelt på alle kirker, fordi Kristus siger: På denne klippe vil jeg bygge min kirke, 'min', siger han, 'min'.
46 Si ecclesia (n46) quaelibet est ecclesia Christi, ipsa certe aedificata est super eandem petram et nullum est ulli privilegium. Si non est ecclesia Christi et sola Roma est ecclesia, privilegium non stat, quia nulla est ecclesia aut cui Romana superior esse possit. Iterum dico: pronomen 'meam' aut significat solam Romanam ecclesiam aut omnem ecclesiam. Hvis en kirke er Kristi kirke, er den givetvis også bygget på den samme klippe, og så er det ikke et privilegium for nogen. Og hvis den ikke er Kristi kirke og det alene er den romerske, der er kirke, er der ikke noget privilegium, fordi den ikke er nogen kirke, og altså ikke noget, den romerske kirke kan være overordnet over. Igen siger jeg, stedordet 'min' betyder enten den romerske kirke alene eller enhver kirke.
47 Si solam, iterum non habet privilegium prae caeteris. Eligat ergo quod vult, per hoc verbum Christi Romana ecclesia aut erit sola aut non erit prima. Alia ergo via probandus iste primatus, quia illusionem hanc sui euangelium Christi, ut vides, quam pulchre eludit et, ut proverbium Salomonis habet, illudit illusores suos. (Ordspr 3,34). Hvis det betyder den alene, har den ikke noget privilegium fremfor de øvrige. Lad ham vælge, hvad han vil, gennem dette Kristi ord bliver den romerske kirke enten den eneste eller den bliver ikke den første. Primatet må bevises på anden måde, fordi dette er et bedrag med Kristi evangelium, så du ser, hvor smukt han leger, eller, som Salomon udtrykker sig, hvor smukt han driver spot med spottere.
48 Et sunt tamen tam multi, qui ex hac misera palea privilegium Romanae ecclesiae passim pro articulo fidei vel omnium primo et maximo iactitent, patientiores, si Christum neges quam si hoc privilegium, verba Christi pervertens, non adores". (r13-03#27 til #31). Og dog er der så mange, som ud fra disse elendige avner overalt fremfører den romerske kirkes privilegium som en trossætning næsten først og størst af alle, og udviser større tålsomhed, hvis du nægter Kristus, end hvis du ikke tilbeder dette privilegium, der forvender Kristi ord".
49 Igitur hoc eius argumentum de tam verboso sermone: 'Christus ait: "super petram aedificabo ecclesiam meam", meam, inquit, meam'. O terribilem emphasim, et quis resistat? An oportuit totiens replicare, quod faciat pro nobis? Meam, inquit. Memoriae habemus. At tu contra memento idem: "meam", inquit, non meas, "meam" Martine, non meas, unam, non plures. Sequere ergo, et nullus mutet hanc coelestem (ut ais (r13-03#42) christallum "meam". Her er altså hans argument med så mange ord: 'Kristus sagde: 'på denne klippe vil jeg bygge min kirke', min, sagde han, min. O forfærdelige understregning, hvem kan vel modstå det? Mon det er nødvendigt at gentage så mange gange, hvad han har gjort for os? Min, sagde han. Ja, vi kan godt huske det. Men du siger imod hukommelsen det samme: 'min', siger han, ikke mine, 'min', Martin, ikke mine, én, ikke flere. Heraf følger, som du siger, at ingen kan flytte denne himmelske krystal.
50 Aut per illud "meam" (inquis) intelligis 'Romanam ecclesiam solam aut omnem'. Intelligo illam, cui Christi vicarius praesideat, quae est universalis, in qua caeterae omnes includuntur. Ergo, inquis, Romana non habet plus aliis, immo quia Romanae ecclesiae etiam idem Christi vicarius praesidet, ipsa virtute ac potestate universalis censenda est. Quid ergo concludis? O te miserum, iam evanuit argumentum tam robustum. Tu non vis caput respicere, ubi est et unde procedit omnis virtus. Enten, siger du, forstår du ved dette 'min' 'den romerske kirke alene eller også enhver kirke'. Jeg vil derved forstå den kirke, for hvilken Kristi vikar fører forsædet, hvilket er den universelle, i hvilken alle de andre inkluderes. Altså, siger du, den romerske har ikke mere end de andre, ja, fordi den samme Kristi vikar også fører forsædet for den romerske kirke, skal den regnes for at have samme kraft og magt. Hvad er det egentlig, du konkluderer? O du elendige, nu er dette dit stærke argument udtømt. Du vil ikke se hen til hovedet, hvor al kraft befinder sig og hvorfra den udstrømmer.
51 Capitis enim gratia Romana ecclesia prima est, et firma est, quia ipsa supra petram est. Reliquae ita supra petram, si hanc sequantur, ita firmae, si non recedant ab ea. Nam utinam plurimae non recessissent. Non enim periissent, sicut periere, quia Petro, Petro, Petro inquam, dictum est: 'Oravi pro te, ne deficiat fides tua'. (Luk 22,32). På grund af overhovedet er det nemlig, at den romerske kirke er den første, og den er fast, fordi den selv står på klippen. De øvrige står også på klippen, hvis de følger denne, og er lige så faste, hvis de ikke viger bort fra den. Ja, gid de fleste ikke ville vige fra den. For de forgår nemlig ikke, ??, fordi jeg siger til Peter, til Peter, til Peter er der sagt: 'Jeg bad for dig, at din tro ikke skulle svigte'.
52 Postremo appellas 'miseram paleam' Nicolaum aut eius decretum, quia hoc privilegium vocat. Sed quid divum Thomam, qui sic vocat? Quid Bernardus, qui (quod maius et) etiam asserit praerogativam, ut superiore libro in dialogo (se 41r) produximus? Suntne festuculae forsan Bernardus et Thomas coram te trabe tam grandi? (Sml Luk 6,41f). O modestiam hominis, nam ut in peius proficias, ita subdis: Til sidst kalder du Nikolaus eller hans dekret en elendig avne, fordi den kalder dette et privilegium. Men hvad er så den guddommelige Thomas, som også kalder det sådan? Hvad er Bernhard, som (hvilket er større) også forsikrer, at Peter har førsteretten, hvilket vi ovenfor fremdrog i dialogen? Er måske den lille splint, Bernhard og Thomas, for dig blevet en altfor stor bjælke? O menneskelige mådehold, for for at du kan gå videre med noget værre, fortsætte du således:
53 "Sequitur iterum corollarium tali themate dignum: unde non est dubium, quia quisquis cuilibet ecclesiae ius suum detrahit, iniusticiam facit. (G22/3d) Qui autem Romanae ecclesiae privilegium ab ipso summo omnium ecclesiarum capite traditum (vide hiatum istum stentoreum) auferre conatur, hic proculdubio in haeresim labitur. (G22/3e). "Så følger atter en slutning, der er et sådant tema værdig: 'Derfor er der ingen tvivl om, at enhver der berøver denne kirke dens ret, øver uretfærdighed'. 'Men den, der stræber efter at ophæve den romerske kirkes privilegium, der er traderet fra det øverste hoved over alle kirker selv (se denne udråbers store gab), falder uden tvivl her i kætteri'.
54 Ecclesia Romana non habet ius sed privilegium. Quod? Quod est supra petram fidei aedificata. Hoc enim solius Romanae ecclesiae est isto authore. Deinde petram fidei intelligit praelationem hanc primatus terreni. Nam haec duo perpetuo miscet et confundit haec palea. Den romerske kirke har ikke nogen ret, men et privilegium. Hvordan? Fordi den er bygget på troens klippe. Dette er nemlig enestående ved den romerske kirke ifølge denne forfatter. Desuden forstår han troens klippe som overdragelsen af dette jordiske primat. For disse to blander han sammen og forvirrer derved alle disse avner.
55 Obsecro, quanta patientia est ista (68r) tolerare? Primum, sicut dixi, si petra fidem signat, eadem est omnium ecclesiarum, nullo relinquo privilegio. Si autem non omnium est eadem, sola erit ecclesia Rhomana, non habens cui praeferatur. Jamen altså, med hvor stor en tålmodighed skal man ikke bære dette? For det første, som sagt, hvis klippen betyder troen, er den den samme for alle kirker, hvilket ikke giver plads til noget privilegium. Men hvis alle ikke har den samme, og den romerske kirke er alene, har den ikke nogen at være foretrukket fremfor.
56 Secundo, si petra fidei dignitatem significat, iam sibiipsi contradicit in eodem verbo verbumqua Christi adulterat, fidei significationem subvertens et spiritum in carnem, Christum ad mundum trahens. For det andet, hvis klippen betyder troen, har han modsagt sig selv i dette ord og skændet Kristi ord, idet han har fordrejet troens betydning og trukket ånden ned til kødet, Kristus ned til verden.
57 Non ergo est haereticus, qui negat hoc privilegium Romanae ecclesiae, sed ille depravator est verbi dei, qui per fidei petram intelligit privilegium potentiae temporalis". (r13-03#32 til #36). Derfor er den ikke kætter, som nægter dette den romerske kirkes privilegium, men den er en ødelægger af Guds ord, som ved troens klippe forstår en timelig magts privilegium".
58 Mitto blasphemiae, colligo argumentum. "Si petra fidem signat", inquis, "eadem est omnium ecclesiarum etc." Sed si petra Petrum signat, ut omnes exponunt, idest caput fundamentumque totius ecclesiae, an non pariter evanescit argumentum? Alioqui si per petram solam fidem intelligas, non vides, miser, quod quilibet fidem habens vel petra vel petram habens diceretur, et ita innumerae essent petrae, super quibus ecclesia aedificaretur? Et ita una ecclesia, aedificium unum plura haberet fundamenta; una ecclesia, corpus unum plura capita. Non haec monstrum est? Jeg lader det blasfemiske ligge, og sammenfatter argumentet. 'Hvis klippen betyder troen', siger du, 'er den den samme for alle kirker, osv'. Men hvis klippen betyder Peter, som alle giver udtryk for, det vil sige hovedet og fundamentet for hele kirken, er så ikke igen dit argument blevet tomt? Ellers, hvis du ved klippen alene forstår troen, ser du så ikke, du elendige, at hvemsomhelst, der har en tro, kan siges at have klipperne eller klippen, og at der således vil være talløse klipper, på hvilke kirken bygges? Og således har den ene kirke, det ene bygningsværk, mange fundamenter; én kirke, et legeme, men flere hoveder. Er dette ikke et monstrum?
59 Cur ais insuper 'subvertere Nicolaum fidei significationem in potestatem' (#56), cum verba potestatem significent, ut nemo doctus dubitavit, nullus interpres non exposuit; de quo supra satis. Tu vero astu hunc fidei zelum ostentas, non quod de fide ad te iam quicquam pertineat, sed quod tanquam reus sceleris potestatem fugis. Sic et Iudas non de unguento irascitur, quod ad eum de pauperibus attineret, sed quia meditabatur furtum (Joh 12,4ff). Nam et tu furaris, qui te ipsum surripis a potestate, cui teneris. Tu inquam furaris, qui gloriam quaeris, quae non est tua. Sequeris etiam: Hvorfor sagde du ovenfor 'at Nikolaus forvendte troens betydning til magt', eftersom dog ordene betyder magt, hvilket ingen lærd tvivler på, og alle fortolker giver udtryk for; men det har vi sagt nok om ovenfor. Men du viser her en splint af troens iver, ikke fordi noget ved troen nu har med dig at gøre, men fordi du flygter bort fra magten, som er du skyldig i en forbrydelse. Således blev Judas ikke vred over salven, fordi han brød sig noget om de fattige, men fordi han blev beskyldt for tyveri. For også du stjæler, du der stjæler dig bort fra magten, som du holder dig til. Du stjæler, siger jeg, du, som stræber efter en ære, som ikke er din. Du skriver videre:
60 "Quod autem in fine Ambrosium adducit, qui se matrem ecclesiarum asserit sequi Rhomanam, utinam et ipse idem faceret cum Ambrosio! (G22/3f) Ecclesia Rhomana mater est, sed non omnium ecclesiarum. Nam et Metropolis quaelibet est mater ecclesiarum iuxta patrum statuta. Deinde, rhomana ecclesia nunquam verbis Christi has contumelias fecit, quas haec palea facit, sed per petram fidem intelligit, non tyrannidis ambitionem". (r13-03#37). "Men når han i slutningen fremfører Ambrosius, som forsikrer, at han følger kirkerne moder, den romerske kirke, gid han så gjorde det samme som Ambrosius! Den romerske kirke er en moder, men ikke for enhver kirke. For også en hvilkensomhelst storby er moder for kirkerne, ifølge fædrenes statutter. Desuden, den romerske kirke har aldrig udsat Kristi ord for de fornærmelser, som disse avner gør, men ved klippen forstået troen, ikke tyranniets ambition".
61 O egregium diffugium ab argumento. Nicolaus producit Ambrosium, qui se ait "sequi in omnibus magistram S. Romanam ecclesiam", (n61) et tu ais: "Utinam et ipse idem faceret cum Ambrosio". Itane solvuntur argumenta? Si quis igitur Hieronymum mihi aut Augustinum opposuerit, tua authoritate sic me explicabo: utinam tu idem, quod Hieronymus faceres et Augustinus. O udmærkede udflugt bort fra argumentet! Nikolaus fremfører Ambrosius, som siger, at han 'i alle ting vil følge som læremester den hellige romerske kirke', og du siger: 'Gid han også selv ville gøre som Ambrosius!'. Er det en måde at besvarer argumentet på? Hvis nogen altså sætter et Hieronymus- eller Augustin-citat op imod mig, så vil jeg med din tilslutning kunne forsvare mig ved at sig: Gid du ville gøre det samme som Hieronymus og Augustin.
62 Haec discere licet de theologia tua. At quanto congruentis adversus te dici potest: utinam tu idem faceres cum Ambrosio. Ille enim sequi ait et sequitur Romanam ecclesiam. Tu nec sequeris nec sequendam dogmatizas. Et tandem dictum Ambrosii violenter interpretatione et falso exemplo destruis, qui simpliciter matrem (n62) ecclesiarum Romanam ecclesiam dicit. Et tu apponis de tuo: "non omnium". Dic tu igitur, quarum sit mater et quarum non. An non ait Bernardus in proposito (sicut supra adduximus): "Nihil excipitur, ubi nihil distinguitur"? At lære sådan er tilladt ifølge din teologi. Men forsåvidt det ene nu svarer til det andet, kan man sige det samme imod dig: Gid du ville gøre som Ambrosius. Han sagde nemlig, at han ville følge, og han fulgte faktisk også den romerske kirke. Men du hverken følger eller lærer, at man skal følge. Og til sidst ødelægger du Ambrosius' ord med en voldsom fortolkning og et falsk eksempel, han, som enfoldigt siger, at den romerske kirke er moder til kirkerne. Og du tilføjer for egen regning: 'Ikke for alle'. Sig altså, for hvem den er moder og for hvem ikke. (k62) Mon ikke Bernhard (med rette) sagde i det citerede, som vi ovenfor har fremdraget: 'Man opnår ingenting, hvis man ikke skelner'?
63 Videre til catlut21!


Noter:

n14: Schweizer note: Betrifft besonders die viel kontrovertierte correctio Pauli gegenüber Petrus (Gal. 2,11ff.). Augustinus, epistl. 82 ad Hieron., cap 2 n. 22; cap. 4 n. 33 (MPL 33,286.290). epist. 116 n. 22.33 (MPL 22,947.952).

n45: Schweizer-note: corollarium, eigentl. Kränzchen, übertragen = Geschenk, Zulage.

n46: WA har et 'alia' på dette sted, som Catharinus ikke har. Det passer ikke godt i sammenhængen, så det er nok Catharinus, der har den rigtigt tekst.

n61: Schweizer-notat: Bei Gratian, c. 1 Omnes 2 D. 22 (von Papst Nikolaus II., aber aus Petrus Damiani).

n62: Schweizer-notat: Ambrosius sagt an der Stelle magistra, Ps.-Nicolaus aber mater.

Kommentarer:

k22: Her har vi en væsentlig forskel mellem papister og lutheranere. Der er i tidens løb vokset frem en fornemmelse af, at ordets myndighed til at binde nødvendiggør en ydre magt. Den fratager Luther paven og kirken i det hele taget. Det kan Catharinus ikke forstå.

k31: Også Eck nævner denne tanke fra Dionysius i sin disputation med Luther, se Eck-01#17.

k62: Det er egentlig mærkeligt, at Catharinus kan fremsætte et sådant krav. Læser man Luthers tekst igennem, er det faktisk netop, hvad han gør, altså redegør for, hvordan man kan bruge betegnelsen 'moder' om den ene kirkes forhold til den anden.